Coordinative Conjunctions
...naglašava značenje isključivanja koordinatora or, a korelativ neither...nor se javlja uz inverziju kada posle oblika nor sledi klauza. He’d find his cure, either in a registered clinic or in the shadow land of black medicine. Naći će sebi leka, ili u registrovanoj klinici ili u senovitom svetu crne medicine Or to le BAMA, where you can be proven to have participated not only in data invasion and larceny, but in an act of public mischief which cost fourteen innocent lives? Ili u le BAMO, gde bi mogli da ti pripišu učešće ne samo u krađi podataka, već i u izazivanju nereda koji su odneli četrnaest nevinih života? Kao korelativi upotrebljavaju se i prilozi: for one thing...for another (thing), half...half, in part...in part, now...now, on the one hand...on the other (hand), partly...partly, sometimes...sometimes. Maybe half were tourists, the other half residents of the islands. Polovinu su činili turisti, drugu polovinu starosedeoci ostrvlja. 1.4 ZNAČENJA KOORDINATIVNIH VEZNIKA -Osnovna značenja koordinativnih veznika- a) Sastavni/kopulativni veznici imaju značenje dodavanja u potvrdnim rečenicama što pokazuje povezanost veznika i priloga: and, both...and, as well as, neither...nor, nor...nor, not only...but also, again, besides, finally, further, furthermore, first, in the first place, likewise, moreover, now...now, partly...partly, secondly, sometimes...sometimes, then, there, too. He'd watched her personality fragment, calving like an iceberg, splinters drifting away, and finally he'd seen the raw need, the hungry armature of addiction. Posmatrao je kako se njena ličnost lomi, razuđuje kao ledeni breg, odlomci otplovljavaju, sve dok na kraju nije ugledao samo sirovu želju, gladni oklop zavisnosti. The men in the black clinics had admired the expertise with which he'd been maimed, and then slowly shaken their heads. Ljudi u ilegalnim klinikama su se divili stručnosti kojom je bio osakaćen, a zatim polako odmahivali glavama. b) Rastavni/alternativni veznici: or, either...or, or...or, else, or else, otherwise. I know I don't know who or what we're really working for. Znam samo da ne znam za koga ili za šta mi, zapravo, radimo." c) Suprotni/adversativni veznici impliciraju kontrast, opoziciju izmedju povezanih elemenata, što je obeleženo i prozodijski: but, after all, again, all the same, and withal, and yet, at the same time, conversely, for all that, however, in the meanwhile, meanwhile, notwithstanding, only, on the contrary, on the other hand, rather, still, though, yet. She closed her eyes and there was a click that Case felt rather than heard. Sklopila je oči i začulo se škljocanje koje je Kejs više osetio nego čuo. d) Ekskluzivni/ isključni veznici, odnosno restriktivni prilozi, su oblici: even, except, only. Even under orbital law, you're legally dead for the duration of a freeze. Čak i po orbitalnom zakonu, pravno si mrtav dok si na ledu. e) Zaključni veznici, ilativni vezni prilozi: accordingly, consequently, for that reason, hence, so, then, thence (from that source, for that reason), therefore. Know I'm fitting Moll for a broadcast rig, though, so it's probably her sensorium you'll access. Znam samo da treba da prilagodim Moli za prijem signala, pa ćeš verovatno imati pristup do njenih čula." f) Eksplanatorni veznici: for example (e.g. exempli gratia), for instance, let us say, like, namely, or, say, such as, that is (i.e.id est), that is to say, to wit, viz. (videlicet) The Japanese woman behind the terminal looked like she had a few years on old Deane. Japanka za terminalom izgledala je par godina starija od matorog Dina, i to bez pomoći naučnih dostignuća -Značenja pojedinačnih koordinativnih veznika- 1) Veznik and ima najopštije značenje i upotrebu. Jedini uslov za vezu dve klauze je njihova logička veza. Pri vezivanju dve klauze druga klauza može u odnosu na prvu imati sledeća značenja: a) posledica/rezultat (Consequence/Result) He kept something for himself and that’s why he tried to move it through a fence in Amsterdam. Krio je nešto, pa je zato i probao da se provuče kroz jednu tarabu u Amsterdamu. b) nastavak/redosled dogadjanja (Sequent) She'd stood with him in the midnight clatter of a pachinko parlor and held his hand like a child. Stajala bi s njim u ponoćnom treštanju dvorane sa pačinko automatima i držala se za njegovu ruku kao dete. c) kontrast (Contrast) Molly wanted to cut his treatorous throat and Case just shrugged. Moli je bila u stanju da mu prereže izdajnički grkljan, ali Kejs je samo slegao ramenima. d) iznenadjenje (Surprise) – prva klauza je koncesivna (Concessive) She tried hard and/but she failed. Ona se jako trudila ali nije uspela. e) sličnost (Similarity) She was wearing faded French orbital fatigues and(similarily) the new white sneakers, which were their match. Nosila je izbledeli francuski orbitalni kombinezon i nove bele patike koje su mu odgovarale. f) dodavanje (Addition) Case now came to the end of his travels and never saw Molly again.. Kejs beše završio svoj put i nikada više nije video Moli. g) komentar (Comment) It was my money and I wanted it more than he. To je bio moj novac, a i ja sam ga hteo više nego on. h) uslov (Condition) za drugu klauzu Stop hustling and you sank without a trace. Prestaneš li da muvaš i toneš bez traga. 2) Veznik or ima sledeća značenja: a) alternativa/izbor (Alternative) Take the deck or the controls! Uzmi dek ili sedi za komande. b) aproksimacija (Approximation) Case had left with one or two unanswered questions. Kejs je otišao bez jedno ili dva odgovora. c) korekcija (Corrective/Restatement) The iodine-like fluid was wine, or, at least, appeared to be wine. Tekućina sa ukusom joda je bila vino, ili je bar ličila. d) negativni uslov (Negative Condition) Your money or I’ll shoot. Novac ili ću pucati. 3) Veznik but ima značenje kontrasta koji može da implicira nešto neočekivano ili odricanje u vezi sa sadržajem prve klauze.Ovo značenje imaju i subordinatori: despite, however, in spite of, nevertheless, notwithstanding, still, yet. It made her feel better, but it didn’t help. Bilo joj je bolje zbog toga, ali joj nije pomoglo. 4) Veznik nor je odrični aditivni prilog i ima značenje and not. Javlja se posle odrične prve klauze i mogu ga zameniti koordinatori and, but, pa zato ne spada u prave koordinatore. You don’t want ice nor drink, do you? Ti ne želiš led ni piće, zar ne? 5) Veznik, odnosno prilog neither ima negativno značenje (and not) i osobine priloga nor. Case had never heard anything like that sound and neither had Molly. Kejs nikada nije čuo ništa slično tom zvuku, a po svemu sudeći, ni Moli. 1.5 KOORDINATIVNE STRUKTURE Koordinativne strukture se mogu deliti prema veličini i vrsti segmenata koji se vezuju. Prema veličini vezanih konstituenata, koordinacije se dele na: 1) Koordinacije klauza (Coordination of Clauses), kada se dve klauze vezuju u koordinativnu strukturu koja daje složenu rečenicu: Molly smiled at him, but she Ignored his comment. Keri se nasmejala, ali je ignorisala njegov komentar. 2) Koordinacije konstituenata (Constituent Coordination), koje predstavljaju vezivanje konstituenata klauza istih vrsta reči: He was overwhelmed with the virtual lines and polygons of the Matrix. Bio je očaran virtuelnim pravama i poligonima Matrice. 3) Frazne koordinacije (Phrasal Coordination), koje predstavljaju vezivanje fraza: The story is told with modest seriousness and religious application of events. Priča je ispričana sa skromnom seriousness and religious ozbiljnošću i verskim zalaganjem. Prema vrsti segmenata koji se vezuju koordinativne strukture se dele na: 1) Proste koordinacije (Simple Coordination), to su koordinacije klauza i koordinacije istih konstituenata i to : a) koordinacija predikata (Coordination of Predicates) je ona koordinacija u kojoj dve koordinirane klauze imaju jedan subjekt i jedan objekt: Eventually he finds and hands the bottle to her. Konačno on pronalazi i predaje joj njenu bocu. b) koordinacija imeničkih fraza i njihovih konstituenata (Coordination of Noun Phrases and their Constituents) se ostvaruje kada se ove fraze u funkciji subjekta, objekta i komplementa mogu koordinirati i dati koordiniranu imeničku frazu: What do you long for, Wintermute, the body or the soul? Za čim žudiš, Vintermjute, za telom ili za dušom? Postoje dve mogućnosti kod veznika pri koordinaciji imeničkih fraza: • u kombinatornoj koordinaciji neuputno je rekonstrukcijom elidovanih delova analizirati koordinaciju kao koordinaciju klauza, jer delovi takvih koordinacija funkcionišu u kombinaciji sa ostatkom klauze: John and Mary played tennis. Jovan i Marija su (izmedju sebe) igrali tenis. • u segregatornoj koordinaciji rekonstrukcija elidovanih delova je moguća što se može obezbediti u oblicima: both...(and), each, neither...nor, respective(ly): John, Peter and Robert play football, basketball and baseball respectively. Jovan igra fudbal, Petar košarku i Robert bejzbol. c) koordinacija delova imeničkih fraza (Coordination of Parts of Noun Phrases) može imati kombinatorno i segregatorno značenje; česte su i dvosmislenosti: Fatigued kidneys and livers need mineral water. a. Jetri i iscrpljenim bubrezima je potrebna mineralna voda. b. Iscrpljenoj jetri i iscrpljenim bubrezima je potrebna mineralna voda. d) koordinacija glagola i glagolskih fraza (Coordination of Verbs and Verb Phrases): The country can and must recover from its present crisis. Ova zemlja može i mora da se izvuče iz svoje sadašnje krize. e) koordinacija prideva i pridevskih fraza (Coordination of Adjectives and Adjective Phrases): She loved Guy as a loyal and sympathetic friend, saosećajnog prijatelja, ali bilo je nešto u načinu na koji se on ponašao prema njoj što je ona smatrala dosadnim. Volela je Gaja kao odanog i saosećajnog prijatelja, ali bilo je nešto u načinu na koji se on ponašao prema njoj što je ona smatrala dosadnim. f) koordinacija priloga i priloških fraza (Coordination of Adverbs and Adverb Phrases): They simply have to get out of there as quickly as possible and into bed. Trebalo je da oni što brže izadju odatle i pravo u krevet. g) koordinacija predloga i predloških fraza (Coordination of Prepositions and Prepositional Phrases): Although Case considered the AIs to be at the same time in and out of place, he didn’t have much to complain. Iako je smatrao da veštačke inteligencije i pripadaju i ne pripadaju tu, nije imao na šta da se buni. h) koordinacija subordinatora (Coordination of Subordinators): He was prepared to meet them when ...